Vraag: Geheimhouding dossier

[DFC Kuperus]

Graag wil ik hier mijn vraag voorleggen.

Eerst even de aanleiding
Bijna 50 jaar geleden vond in Nederlands Nieuw-Guinea met een vliegtuig van de Kon. Marine (MLD) een vliegtuigongeval plaats, waarbij alle vijf bemanningsleden om het leven kwamen.  Een  commissie (van de marine) onderzocht de ramp destijds en rapporteerde aan de minister van Defensie. Om de ramp en daarmee de omgekomen bemanningsleden (na 50 jaar) te herdenken, is mijn voornemen om e.e.a. te verhalen in een verenigingsblad van de MLD. Na literatuur onderzoek heb ik aan het het archief van de Semi-Statische Archiefdiensten te Rijswijk gevraagd om het dossier te mogen inzien c.q. te kopiëren.
Daarop kreeg ik een gedeelte van het dossier toegezonden. Na bestudering bleek een groot gedeelte (verklaringen foto's etc.) niet te zijn meegezonden. In een begeleid schrijven (van de Minister van defensie, voor deze) stond o.m. het volgende:

"Ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer zijn de namen van de getuigen onleesbaar gemaakt. Verklaringen omtrent de schuldvraag zijn evenmin gekopieerd"

De namen van de getuigen zijn voor mij niet belangrijk, maar de verklaringen omtrent de uiteindelijke schuldvraag wel.  (Bovendien is een groot gedeelte van het dossier achtergehouden.)

Dan kom ik tot mijn vraag.
1.- Kan ik alsnog inzage/kopieën eisen van de verklaringen omtrent de schuldvraag. En zo ja, op grond waarvan.
2.- Zo nee, kan ik dan op grond van de Wet openbaarheid van Bestuur (WOB) een verklaring vragen over deze weigering.

DFC Kuperus

[eric hennekam]

Dit soort klachten over het Minister van Defensie hoor en krijg ik zeer vaak.
Volgens mij valt dit archief niet onder de WOB, maar onder de Archiefwet 1995 en heeft u het recht om deze dossiers in te zien c.q. de documenten geheel te lezen in kopievorm, waarbij de namen (privacywet) witgelakt worden.

U moet uw verzoek indienen bij de Algemeen Rijksarchivaris www.nationaalarchief.nl en m.i. dus niet bij het Ministerie van Defensie. Maar ik ben geen specialist.


Mocht het niet lukken neem dan kontact op de Roger Vleugels, de specialist op dit gebied, http://www.vvoj.nl/cms/sprekers/roger-vleugels  U kunt hem ook gelijk inschakelen. Zijn emailadres kunt u bij mij verkrijgen.
 

[Bernard]

De vraag of het openbaarheidsregime van de WOB of de Archiefwet van toepassing is hangt niet af van de leeftijd van het dossiers, maar van de verantwoordelijke beheerder. In dit geval lijkt het er sterk op dat het dossier nog niet is overgebracht naar het Nationaal Archief, maar nog bij de zorgdrager berust. In dat geval is een verzoek op grond van de WOB op zijn plaats, waarbij de uitzonderingsgronden wat strenger zijn dan bij de Archiefwet. In beide gevallen kan trouwens inzage op grond van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer worden geweigerd.

Met vriendelijke groet,

Bernard Mantel

[eric hennekam]

"De vraag of het openbaarheidsregime van de WOB of de Archiefwet van toepassing is hangt niet af van de leeftijd van het dossiers, maar van de verantwoordelijke beheerder"

Ja, dat dacht ik ook altijd totdat ik met een groep journalisten het Nationaal Archief bezocht voor een workshop.
Toen kregen we van de toenmalige Algemeen Rijksarchivaris te horen dat men hem kon inschakelen en dat het zijn verantwoordelijk was. Ook in dit soort gevallen. Hij was daar toen klink, klaar en helder in.

[Bernard]

In dat geval zou ik zeggen: des te beter. Defensie zal sterker geneigd zijn dossiers gesloten te houden en misschien kan het NA nog extra druk uitoefenen.

[red.archiefforum]

Ik vermoed dat zowel Eric als Bernard gelijk hebben:

1. De stukken berusten onder het Ministerie van Defensie en vallen daarmee onder het regime van de WOB;
2. De stukken hadden al lang openbaar (dan wel vernietigd) moeten zijn en zeker in de rijkssfeer is dat iets om aan te kaarten bij de Algemene Rijksarchivaris (ARA).

Het kan natuurlijk zijn dat Defensie uitstel van overbrenging heeft aangevraagd, maar dat zou de ARA ook kunnen weten. Dan zou ook weer eens bekeken kunnen worden of dat uitstel nog realistisch is.

Op zich is bescherming van de persoonlijke levenssfeer niet zo'n vreemd argument. Vijftig jaar lijkt 'lang geleden', maar als je in ogenschouw neemt dat we het mogelijkerwijs over jonge (diensplichtige) militairen hebben, kunnen betrokkenen nu rond de 70 jaar oud, en dus nog en in leven zijn. Zeker bij de schuldvraag kan ik me voorstellen dat dit nog even gesloten blijft. Daarnaast zitten ook niet altijd alle ooggetuigen te springen om hier nog eens mee geconfronteerd te worden.

Overigens kent de WOB vier methoden van verstrekken van gegevens; lopend van kopieën verstrekken tot een mondelinge beantwoording van vragen op basis van de gevraagde stukken. Misschien is zo, in geanonymiseerde vorm, ook nog het een en ander aan informatie te verkrijgen.

Uiteindelijk kan het een zaak van de Bestuursrechter worden of - en in welke mate - er inzage in de stukken verleend wordt.

Ik wens DFC Kuperus succes met zijn poging en hopelijk worden we hier op de hoogte gehouden.

[eric hennekam]

Op de VVOJ conferentie eind november in Utrecht heb ik een WOB workshop gehad. Dit ook met het oog op de aanpassingen van de WOB. Tijdens deze workshops is mij aan de hand van voorbeelden inclusief juridisch onderbouwing duidelijk geworden dat stukken -zoals door de heer Kuperus gezocht (vergelijk Hercules vliegramp Eindhoven en het boek wat daarover afgelopen maand is verschenen)  - ter hand moeten worden gesteld. De heer Kuperus moet zich niet met een kluitje in het riet laten sturen door ambtenaren die de wet niet kennen. Uit de vele voorbeelden die ik heb gezien en gehoord is dit zeer vaak het geval. Daarnaast is de vraagstelling van groot belang.  
Zie ook Wobbing: wat, hoe en waarom? en de website Wobbing Europa www.wobbing.eu

Op 16 december om 17.00 uur presenteert de VVOJ het boek  Een muur van rubber, de WOB in de journalistieke praktijk in perscentrum Nieuwspoort. Het boek wil een beeld geven van de gang van zaken rondom de Wet Openbaarheid van Bestuur.
Een aanrader.

[eric hennekam]

In het boek Onderzoeksjournalistiek: Researchproces van idee tot verhaal, onder redactie van Luuk Sengers, dat vanaf aanstaande maandag in de boekhandel ligt kunt u in hoofdstuk 9  Doe een WOB-verzoek, lezen hoe u een WOB verzoek moet indienen in Nederland of Vlaanderen. Het hoofdstuk staat vol tips hoe u bijvoorbeeld zo'n vraag moet inkleden en de valkuilen van de WOB.

Het hele boek is zonder meer een aanrader voor iedereen, die onderzoek verricht en daarover een goed verhaal wil schrijven.

[DFC Kuperus]

Dank voor de hier geplaatste adviezen, ik kan er duidelijk mijn voordeel mee doen! Graag doe ik over e.e.a. hier verslag.

Er staan mij twee (min of meer gelijktijdige) acties voor ogen; 1. Het inschakelen van de Alg. Rijksarchivaris en 2. het indienen van een WOB verzoek.
Inmiddels heb ik (al weer enige dagen geleden) via de site van het Nat. Archief om het adres van de Alg. Rijksarchivaris gevraagd. Daarop heb ik tot op heden nog niets vernomen. Wellicht weet echter iemand hier het adres.
De WOB actie probeer ik via  Roger Vleugels, maar ook hier is het feitelijk contact nog niet mogelijk geweest. Daarom volg ik in ieder geval het advies van Eric Hennekam en heb zojuist het boek "Onderzoeksjournalistiek: Researchproces van idee tot verhaal" besteld. Hoofdstuk 9 zal mij in de pen doen klimmen.

[Henny van Schie]

Met alle respect, maar is de vraag naar het adres van de Algemene Rijksarchivaris een serieuze? En zo ja, is die ook daadwerkelijk verzonden? Ik weet dat er best wel eens iets mis gaat in het NA bij het beantwoorden van vragen, maar een zó simpele vraag kan iedereen die daar werkt uit het hoofd verstrekken. Bovendien staat het adres ook op de site, onder 'contact': Postbus 90520, 2509 LM Den Haag. Dat is het adres van het Nationaal Archief waarvan de algemene rijksarchivaris de directeur is. Of is dit laatste niet bekend?

Verder moet ik aanraden de verwachtingen van een eventuele interventie van de algemene rijksarchivaris niet te hoog aan te slaan. Het is niet de taak van deze functionaris te bemiddelen in dit soort zaken. De behandeling van een WOB-verzoek is juridisch geregeld, en daarin is voor de algemene rijksarchivaris geen rol weggelegd. Wel is het de taak van deze functionaris erop toe te zien dat de overbrengen (na selectie) geregeld plaats vindt. Het Ministerie van Defensie heeft daarbij een achterstand in te halen, maar is daarmee nu druk bezig.

[DFC Kuperus]

De vraag naar het adres van ARA was inderdaad een serieuze en ik die heb ik ook daadwerkelijk verzonden. Twijfels? Het valt mij tegen  dat u hier met een zeker arrogantie reageert. Het noemen van het adres was voldoende.

Verder verwijs ik u voor het tweede gedeelte van opmerkingen naar het volgende;

"De vraag of het openbaarheidsregime van de WOB of de Archiefwet van toepassing is hangt niet af van de leeftijd van het dossiers, maar van de verantwoordelijke beheerder"

Ja, dat dacht ik ook altijd totdat ik met een groep journalisten het Nationaal Archief bezocht voor een workshop.
Toen kregen we van de toenmalige Algemeen Rijksarchivaris te horen dat men hem kon inschakelen en dat het zijn verantwoordelijk was. Ook in dit soort gevallen. Hij was daar toen klink, klaar en helder in.

[Henny van Schie]

Excuses voor mijn reactie. Ik veronderstelde echt dat dit niet serieus bedoeld was. Daarin heb ik mij dus vergist.

[DFC Kuperus]

Verder moet ik aanraden de verwachtingen van een eventuele interventie van de algemene rijksarchivaris niet te hoog aan te slaan. Het is niet de taak van deze functionaris te bemiddelen in dit soort zaken. De behandeling van een WOB-verzoek is juridisch geregeld, en daarin is voor de algemene rijksarchivaris geen rol weggelegd. Wel is het de taak van deze functionaris erop toe te zien dat de overbrengen (na selectie) geregeld plaats vindt. Het Ministerie van Defensie heeft daarbij een achterstand in te halen, maar is daarmee nu druk bezig.

Gezien het bovenstaande noopt het uitblijven van een reactie mij tot een nadere toelichting op de mij voor ogen staande actie.

Het indienen van WOB verzoek geeft geen garantie dat ook daadwerkelijk het gevraagde wordt gehonoreerd. Daar zijn verschillende redenen voor, belangrijk is de juiste formulering etc. Niet voor niets zijn daar publicaties over en is Roger Vleugel daar zelfs in gespecialiseerd.

De door mij beoogde inschakeling van de ARA heeft echter (uiteraard!) niets de maken met de WOB procedure. Uit de hier gevoerde discussie blijkt immers dat het mogelijk is dat het archief onder werking van de Archiefwet1995 valt. Als de ARA daarin meegaat, verzoek ik hem te bewerkstelligen dat ik alsnog volledige toegang krijg tot de archiefstukken.
Het geheel wordt ook wel het wedden op twee paarden genoemd.

Dan nog even dit. Ik zal in mijn schrijven de ARA er tevens op attenderen dat het MinDef  een achterstand heeft in te halen, hoewel wel men daar nu druk mee bezig is. Ik verzoek daarom Henny van Schie om mij zijn bron te noemen.

[Henny van Schie]

Uit eigen waarneming heb ik geconstateerd dat er een achterstand in de overbrenging is: alleen al het feit dat het Centraal Archievendepot in het bezit is van een dossier dat bijna vijftig jaar oud is, is daarvan het bewijs. Dat het Ministerie van Defensie deze achterstand aan het inhalen is, is af te leiden uit het feit dat de afgelopen jaren een groot aantal archieven is overgedragen. Helaas zijn de lijsten van aanwinsten van het Nationaal Archief niet via de website te raadplegen, maar als men de inventarissen met de nummers 2.13.106-2.13.206 bekijkt (zie: http://www.nationaalarchief.nl/webviews/index.webview), zal men kunnen zien dat de meeste van de laatste jaren dateren, en dat de betreffende archieven dus ook in de laatste jaren zijn overgebracht. Ik kan niet beoordelen of de achterstand thans nog groot is. Ik heb geen idee wat er aan archieven is, of had moeten zijn, omdat ik de organisatie van de krijgsmacht van na 1940 niet ken.

Meneer Kuperus vermeldt niet om welk ongeval het gaat. Evenmin vermeldt hij of hij al onderzoek gedaan heeft in de defensiearchieven die al in het Nationaal Archief berusten. In tenminste twee archieven zijn dossiers aan te treffen betreffende vliegtuigongevallen in vml. Nederlands Nieuw-Guinea: toegang 2.12.50 (http://www.nationaalarchief.nl/toegangen/pdf/NL-HaNA_2.12.50.ead.pdf), inv.nrs. 215 en 222, en toegang 2.13.115 (http://www.nationaalarchief.nl/toegangen/pdf/NL-HaNA_2.13.115.ead.pdf), inv.nrs. 1535-1536. Wellicht bieden deze archieven een mogelijkheid tot verder onderzoek. Er rusten op deze archieven overigens wel openbaarheidsbeperkingen. Ik kan niet zien of die ook van toepassing zijn op de hier genoemde inventarisnummers.

[DFC Kuperus]

Meneer Kuperus vermeldt niet om welk ongeval het gaat. Evenmin vermeldt hij of hij al onderzoek gedaan heeft in de defensiearchieven die al in het Nationaal Archief berusten.

Naar mijn mening is/was dit voor de beantwoording van mijn vraag niet van belang, het hier ging immers om de weigering van het Hoofd (de Minister van Defensie voor deze) van de Semi-Statische Archiefdiensten te Rijswijk.  Maar ik geef op uw vraag natuurlijk graag antwoord:

Vliegtuigongeval op 2 januari 1961 met een MLD Dakota nr. 079 van Vliegtuigsquadron 321 voor de kust van Biak (town) in NNG, waarbij alle vijf bemanningsleden om het leven kwamen.

Een onderzoek in het Nat. Archief heb ik niet ingesteld omdat mij (uit de mij wel toegezonden documenten) duidelijk is geworden dat alle op deze kwestie betrekking hebbende informatie in Rijswijk is. Natuurlijk kan uit de nog te ontvangen stukken blijken dat zich bepaalde documenten elders bevinden.

[DFC Kuperus]

Dank voor de hier geplaatste adviezen, ik kan er duidelijk mijn voordeel mee doen! Graag doe ik over e.e.a. hier verslag.

Er staan mij twee (min of meer gelijktijdige) acties voor ogen; 1. Het inschakelen van de Alg. Rijksarchivaris en 2. het indienen van een WOB verzoek.
Inmiddels heb ik (al weer enige dagen geleden) via de site van het Nat. Archief om het adres van de Alg. Rijksarchivaris gevraagd. Daarop heb ik tot op heden nog niets vernomen. Wellicht weet echter iemand hier het adres.
De WOB actie probeer ik via  Roger Vleugels, maar ook hier is het feitelijk contact nog niet mogelijk geweest. Daarom volg ik in ieder geval het advies van Eric Hennekam en heb zojuist het boek "Onderzoeksjournalistiek: Researchproces van idee tot verhaal" besteld. Hoofdstuk 9 zal mij in de pen doen klimmen.

In hoofdstuk 9 (p. 180) van het bovengenoemde boek,  las ik dat alvorens een WOB-verzoek schriftelijk ingediend wordt, het slim is om eerst te bellen om zo o.m. wat nadere info te verkrijgen. Nu ben ik persoonlijk niet zo voor bellen omdat er mogelijk "misverstanden" kunnen ontstaan. Daarom heb ik een vriendelijk doch duidelijk e-mail bericht gezonden, zonder daarbij overigens over een WOB-verzoek te reppen. Het duurde daarna wel even maar ik kreeg bericht dat ik de stukken mocht inzien waarbij ik zelfs aantekeningen mocht maken. Dat heb ik ijverig gedaan maar bij het uitwerken bleek toch het gemis van de complete tekst.  Dus..., deed ik wat ik hier al had aangekondigd; een brief naar de ARA én een WOB-verzoek.

Niet wetende dat de Algemeen Rijksarchivaris en de Directeur van het Nationaal Archief één en dezelfde persoon was vroeg ik hier om het adres...

Afgelopen woensdag kreeg ik (telefonisch) bericht van een medewerkster van de Rijksarchivaris, die vertelde dat de ARA het volledig met mijn verzoek eens was. Hij zal trachten e.e.a te realiseren, maar zolang het archief niet is overgedragen heeft hij helaas geen wettelijke mogelijkheden om dit af te dwingen. Maar geconfronteerd met mijn vraag, is tevens besloten de nodige stappen te nemen om de Archiefwet op dit punt aan te passen. Dus dit is eigenlijk goed nieuws, al heb ik de stukken nog niet, afwachten dus.
Maar er is meer goed nieuws, want op dezelfde dag kreeg ik bericht dat mijn WOB-verzoek aan de Minister van Defensie ook in behandeling is genomen. Ook hier is het dus afwachten,

[c.j.degroot]

Enkele jaren geleden is deze discussie ook gevoerd. De conclusie van zowel de archiefinspectie als van dhr Ketelaar was toen dat de openbaarheid op grond van de archiefwet NIET wordt opgeschoord door het feit dat deze archieven nog niet zijn overgedragen. Het niet overdragen van de archieven is al een overtreding van de archiefwet, het is dan vreemd als daar nog een overtreding opschorting van de openbaarheid bijkomt.
Helaas is deze zaak, voorzover ik weet, niet tot aan de Hoge Raad uitgeprocedeerd.
Op grond van deze uitleg blijft een beroep op inzage op grond van de Archiefwet nog steeds mogelijk.

Dit staat los van het feit dat het ministerie de persoonlijke levenssfeer van mensen probeert te beschermen. Een streven dat ik kan onderschrijven.

Waarom voor het onderzoek niet een andere weg bewandelen. Doen een oproep voor getuigen via internet en media.
Vaak willen nog levende getuigen graag hun verhaal doen.

Cees de Groot

[DFC Kuperus]

De kwestie is ernstiger dan mijn inleiding (bij de start van deze topic) doet vermoeden, daarom is het bewandelen van een andere weg uitgesloten,  dat zou immers betekenen dat ik mij neerleg bij de nog steeds voortdurende geheimhouding.  Primair blijft dus het zoeken naar betrouwbare bronnen.
Wel is het zo, dat mijn onderzoek zich natuurlijk ook uitstrekt naar getuigen etc. Inmiddels heb ik contact met de directe nabestaanden van de 5 omgekomen bemanningsleden, helaas zijn die indertijd door Defensie het spreekwoordelijke bos ingestuurd.  Getuigen vinden is moeilijker, mijn indruk is dat Defensie hen indertijd een geheimhoudingsplicht heeft opgelegd.

De persoonlijke levenssfeer die Defensie - in dit geval - heeft afgeschermd kan ik NIET onderschrijven omdat hiermee niet alleen een strafrechtelijk onderzoek is voorkomen,  maar ook doordat Defensie hiermede zelf buiten schot blijft.  Daarnaast geldt  privacy en derdebescherming niet in de WOB (art. 10.2e) voor het beroepshalve functioneren van wie dan ook,  waaronder ambtenaren.

De geheimhouding strekt zich overigens breed uit. Vandaag heb ik in het Nationaal Archief het archief geraadpleegd van het Min. van Def.; Archieven van de strijdkrachten in Ned. Nieuw-Guinea (NNG) 1950-1962, nr. toegang 2.13.115., inventaris nr. 1536; Dakota, Firefly, Neptune 1959-1962. En wat blijkt; NIET OPENBAAR (Geen ontheffing mogelijk).
Dan maar naar nr. 1688; Verslagen van door de opsporing- en reddingdienst  (OSRD) uitgevoerde vluchten 1961-1962.  Helaas de documentatie start op 28 januari 1961. Dus geen gegevens over de aktie op  2  januari 1961 en een aantal daarop volgende dagen …

Wellicht rijst bij u de vraag wat er dan wel met het vliegtuig is gebeurd. In het kort gezegd;  Op 2 januari 1961 verongelukte de MLD Dakota 079 van vliegtuigsquadron 321 voor de kust van Biak (town), dit als gevolg van een ontoelaatbare opdracht om aan boord parachutefakkels gereed te maken en uitwerpen.  Als gevolg daarvan is er  aan boord brand uitgebroken waardoor het vliegtuig in zee is gestort en geëxplodeerd.

Een verslag van mijn onderzoek vindt u op www. Dutchfleet.net
(Na aanmonsteren, klik op "Marine Luchtvaart Dienst" vervolgens "Vliegtuigen" en dan op de topic: "Raadsels rond de crash met de Dakota 079 van VSQ 321"

[DFC Kuperus]

Afgelopen woensdag kreeg ik (telefonisch) bericht van een medewerkster van de Rijksarchivaris, die vertelde dat de ARA het volledig met mijn verzoek eens was. Hij zal trachten e.e.a te realiseren, maar zolang het archief niet is overgedragen heeft hij helaas geen wettelijke mogelijkheden om dit af te dwingen. Maar geconfronteerd met mijn vraag, is tevens besloten de nodige stappen te nemen om de Archiefwet op dit punt aan te passen. Dus dit is eigenlijk goed nieuws, al heb ik de stukken nog niet, afwachten dus.
Maar er is meer goed nieuws, want op dezelfde dag kreeg ik bericht dat mijn WOB-verzoek aan de Minister van Defensie ook in behandeling is genomen. Ook hier is het dus afwachten,

Eerder schreef ik al dat ik persoonlijk niet zo voor het opbellen ben omdat er mogelijk `misverstanden` kunnen ontstaan,  om dit te illustreren hierbij de ontvangen brief dd 16-03-2010 van de Algemeen Rijksarchivaris;